آقای معظمی در بخشی از سخنانش به مقایسه  زبان علمی و زبان ادبی از جنبه های مختلف پرداخت:

خواستگاه: حوزه زبان علمی تعقل است در حالی که خواستگاه زبان ادبی، تخیل است. برای مثال جمله «من آب خوردم.» منشأ ساختاری کاملا منطقی دارد. اما در «رندان تشنه لب را آبی نمی دهد کس» به تعداد افراد جامعه می تواند رمز های گوناگون داشته باشد.

رابطه با مخاطب: در زبان علمی این رابطه مستقیم است اما در زبان ادبی غیر مستقیم است.

پیام: در زبان علمی تک معنایی است اما در زبان ادبی چند معنایی است و از تشبیه، ایهام، استعاره ،  کنایه و مجاز استفاده می شود.

مفهوم: در زبان علمی به صورت روایی و رایج است. همه از آن استفاده می کنند و ساختار منسجم دارد. اما در زبان ادبی، به صورت موسیقیایی و ادبی است.

آقای معظمی در سخنان خود به نقش مهم ویراستار اشاره کرد و او را به نرم افزار واسطی تشبیه کرد که بین نرم افزار مبدأ ( نویسنده) و نرم افزار مقصد (مخاطب) قرار می گیرد. او تاکید کرد که  دایره واژگان ویراستار باید بسیار غنی باشد. او در ادامه گفت که ویراستار تایپیست نیست، واژه آرا نیست، سرهم نویس و جدا نویس نیست . او باید اول از همه بر نوع مطلب اشراف داشته باشد، تیز بین باشد و به زبان نویسنده و مخاطب توجه داشته باشد  و سبک های معیار را به خوبی بشناسد و واژگانی را که به کار می گیرد ازجنس واژگان مولف باشد. اما مهمترین مسأله این است که ویراستار باید راز دار مولف باشد.

او پیشنهاد کرد که برای تمرین ویراستاری از اشعار فارسی شروع کنیم و ابیات شاهنامه فردوسی و بوستان سعدی را به نثر تبدیل کنیم . او همچنین گفت اگر می خواهید در ویرایش به انسجام دست یابید از اشعار بیهقی و گلستان سعدی استفاده کنید.

 

 

 

آداب ویرایش و شیوه نگارش:

ویرایش، تصحیح و تنظیم متن از نظر محتوا، انشا، رسم الخط و دیگر فنون مربوط به نگارش و آماده کردن آن برای انتشار است.

ویرایش که اسم مصدر آن ویراستن است، کلمه ای فارسی است که از زبان پارسی میانه به زبان فارسی دری امروزین وارد شده و معادل آن در انگلیسی editing و در عربی «تحریر» است.

به فردی که ویرایش می کند، «ویراستار» گویند و معادل آن در زبان انگلیسی editor و در زبان عربی ، « محرر» است.

همراه با کلمه «ویرایش» گاهی واژه «پیرایش» را نیز به کار می برند که البته این دو کلمه مترادف هم نیستند، زیرا «ویرایش» ، زیباسازی متن با افزودن به آن و «پیرایش» ، زیباسازی متن با کاستن از آن است.

البته باید یادآور شد که ویرایش بدون پیرایش امکان پذیر نیست.

ویرایش: علم، هنر یا فن؟

ویراستاری را نه می توان «علم» تنها نامید و نه «فن و هنر» صرف، بلکه ترکیبی از علم و فن و هنر است. معمولا ویرایش یک مرحله پس از نگارش ، اعمال شده و بعد از آن است که متن ، منتشر می شود.

انواع ویرایش

-       ویرایش سیاست سازانه: این ویرایش از نوع ویرایش رایج نیست

-       ویرایس ساختاری- محتوایی: در این نوع ویرایش، ویراستار تا حدودی به حریم سبک صاحب اثر نزدیک می شود. البته باید یادآور شد که ویراستار نمی تواند به اعمال سلیقه و تغییر سبک نویسنده بپردازد؛ زیرا هر اثر نشانه سبک نویسنده بپردازد؛ زیرا هر اثر نشانه سبک نویسنده است نه سبک ویراستار. در این ویرایش ، ویراستار باید به محتوای اثر، اسکلت بندی و ساختار توجه کند. همچنین ویراستار به عبارت ها از جنبه ادبی و دستوری، کاری نداشته بلکه به درستی یا نادرستی محتوای علمی ، تاریخی و ... اثر می پردازد.

-       ویرایش نگارشی (زبانی، ادبی) نوعی از ویرایش است که در آن ویراستار به یکدستی سبک ، تصحیح دستوری و انسجام متن می پردازد.

-       ویرایش ترجمه: سلسله کارهایی که کیفیت متن ترجمه شده را از جنبه های مختلف تضمین کند.

-       ویرایش داستانی: ویراستار در ضمن آن به تکنیک های مختلف داستان نویسی، شروع و پایان داستان و طرح مسایلی از این قبیل توجه می کند.

-       ویرایش احیایی: این نوع ویرایش همان فن تلخیص است که بیشتر با «پیرایش» (کم کردن) مرتبط است.

-       ویرایش صوری (فنی): اصلاح ظاهر اثر از نظر یک دست سازی رسم الخط، پاورقی، نقل قول ها، پاراگراف بندی، کتابنامه و نمایه است.

در بین انواع ویرایش که در بالا به اختصار آنها را توضیح دادیم ویرایش های محتوایی و فنی کارایی بیشتری دارند. ویرایش محتوایی ، علم خاص خود را می طلبد؛ یعنی ، ویراستار مربوط باید با علم و دانش آن موضوع آشنا باشد تا بتواند آن اثر را بررسی ساختاری – محتوایی کند.

بخش های نگارشی و زبانی ویرایش نیز نوعی «هنر» است. ذوق ویراستار و شمّ نگارشی او هرچه در این قسمت بیشتر پرورش یافته باشد، موفق تر خواهد بود.

ویراستاری که اهل قلم نباشد، توانا هم نخواهد بود. البته بخش های صوری ویرایش که در ویرایش فنی آنها را نام بردیم کاملا آموزشی است  و فرد اگر از ذوق نگارش هم بی بهره باشد، می تواند آنها را فرا گیرد.